آیا ماشین برقی روغن می‌خواهد؟ سرویس دوره‌ای خودرو برقی چه فرقی دارد
خودروی تمام‌برقی روغن موتور ندارد، اما دنده‌ی کاهنده، سامانه‌ی خنک‌کاری، روغن ترمز، لاستیک و باتری ۱۲ ولت همچنان سرویس می‌خواهند. در این راهنما تفاوت سرویس خودروی برقی، بنزینی و بردافزا را با یک جدول مقایسه‌ی ساده مرور کرده‌ایم.
آیا ماشین برقی روغن می‌خواهد؟ پاسخ کوتاه: خودروی تمام‌برقی روغن موتور ندارد، اما دنده‌ی کاهنده‌اش روان‌کار دارد و مایع خنک‌کننده، روغن ترمز، لاستیک و باتری ۱۲ ولت همچنان سرویس می‌خواهند. بردافزای ایرس یک موتور بنزینی مولد برق دارد و روغن موتور می‌خواهد.
در ادامه اقلام سرویس را یکی‌یکی مرور می‌کنیم: کدام حذف شده‌اند، کدام مانده‌اند و کدام مهم‌تر شده‌اند. پیش‌تر در راهنمای شارژ و نگهداری باتری ID.4 فقط اشاره‌ی کوتاهی به سرویس دوره‌ای کرده بودیم؛ این‌جا همان بخش را باز می‌کنیم. یک قاعده برای کل مقاله: فاصله‌ی سرویس‌ها را عددی نمی‌نویسیم، چون برنامه‌ی سرویس هر مدل را دفترچه‌ی راهنمای همان خودرو و نمایندگی تعیین می‌کنند. از این به بعد فقط می‌گوییم «طبق دفترچه».
روغن موتور چه می‌کند و آیا ماشین برقی روغن می‌خواهد؟
برای اینکه بفهمیم چرا خودروی برقی روغن موتور ندارد، اول ببینیم روغن موتور در خودروی بنزینی چه می‌کند. این روغن سه وظیفه دارد: بین قطعاتی که با سرعت روی هم می‌لغزند (پیستون و سیلندر، میل‌لنگ و یاتاقان‌ها، میل‌سوپاپ) لایه‌ی روان‌کننده می‌سازد؛ بخشی از گرمای احتراق را با خود می‌برد؛ و دوده و ذرات حاصل از سوختن بنزین را معلق نگه می‌دارد تا فیلتر روغن آن‌ها را بگیرد. همین آلوده‌شدن تدریجی است که روغن موتور را مصرفی می‌کند و تعویض دوره‌ای را ناگزیر می‌سازد.
الکتروموتور هیچ‌کدام از این‌ها را ندارد. در آن نه احتراقی رخ می‌دهد، نه پیستونی بالا و پایین می‌رود و نه سوپاپی باز و بسته می‌شود. قطعه‌ی چرخان اصلی، روتور است که روی بلبرینگ‌ها می‌چرخد و با میدان مغناطیسی به حرکت درمی‌آید؛ قطعاتی که مثل پیستون و سیلندر روی هم بلغزند، در آن نیست. برای نمونه، فولکس واگن ID.4 طبق مشخصات ثبت‌شده‌اش یک الکتروموتور از نوع مغناطیس دائم روی محور عقب دارد و کارتل روغن موتوری ندارد که بخواهد تخلیه شود.
با حذف موتور احتراقی، فهرست بلندی از اقلام سرویس هم کنار می‌رود: روغن موتور و فیلتر روغن، فیلتر هوای موتور، شمع‌ها، فیلتر بنزین، تسمه‌ی تایم، اگزوز و کاتالیزور، و در بیشتر خودروهای تمام‌برقی، کلاچ و گیربکس چنددنده. به همین دلیل سرویس دوره‌ای خودروی برقی معمولاً ساده‌تر از خودروی بنزینی است؛ ساده‌تر، نه حذف‌شده.
روغن گیربکس ماشین برقی: دنده‌ی کاهنده هم روان‌کار دارد
خیلی‌ها فکر می‌کنند خودروی برقی گیربکس ندارد. دقیق‌تر این است که گیربکس چنددنده ندارد. الکتروموتور در محدوده‌ی وسیعی از دور کار می‌کند و دورش برای چرخ‌ها زیاد است، پس بین موتور و چرخ‌ها یک مجموعه‌ی دنده‌ی کاهنده (Reduction Gear) و دیفرانسیل قرار می‌گیرد که دور را کم و گشتاور را زیاد می‌کند. در مشخصات ID.4 همین مجموعه با عنوان «گیربکس تک‌سرعته اتوماتیک» ثبت شده است؛ گیربکسی که ذاتاً تعویض دنده ندارد.
این چرخ‌دنده‌ها و بلبرینگ‌ها، مثل دیفرانسیل هر خودروی دیگری، در روغن دنده کار می‌کنند. پس خودروی برقی روغن موتور ندارد، اما بی‌روغن هم نیست. تفاوت این‌جاست که روان‌کار مجموعه‌ی کاهنده با دوده و محصولات احتراق آلوده نمی‌شود و شرایط کاری آرام‌تری دارد؛ به همین دلیل در بسیاری از خودروهای برقی، تعویض آن با فاصله‌ای بسیار بیشتر از روغن موتور انجام می‌شود و در برخی برنامه‌های سرویس فقط بازدید آن آمده است. اینکه تعویض این روغن در برنامه‌ی سرویس خودروی شما هست یا نه و با چه روغنی، در دفترچه مشخص شده است؛ این روغن معمولاً مشخصات ویژه‌ی سازنده را دارد و روغن عمومی جایگزین آن نیست.
در بازدید دوره‌ای، نشتی کاسه‌نمدهای مجموعه‌ی محرکه بررسی می‌شود. صدای زوزه یا تق‌تق تازه هنگام شتاب‌گیری را هم جدی بگیرید؛ در خودرویی که صدای موتور ندارد، این صداها زودتر شنیده می‌شوند.
مایع خنک‌کننده و مدیریت حرارتی
باتری لیتیوم‌یون در محدوده‌ی دمایی مشخصی بهترین عملکرد را دارد. الکتروموتور، اینورتر (مبدلی که برق مستقیم باتری را برای موتور آماده می‌کند) و شارژر داخلی هم هنگام کار گرما تولید می‌کنند. برای همین خودروهای برقی معمولاً یک سامانه‌ی مدیریت حرارتی دارند که گرما را از این قطعات دور می‌کند و در هوای سرد به گرم نگه‌داشتن باتری کمک می‌کند. در بسیاری از خودروهای برقی امروزی این کار با مدار مایع خنک‌کننده انجام می‌شود و در برخی با هوا. نوع سامانه‌ی هر مدل در دفترچه‌ی راهنمای همان خودرو آمده و در مشخصات منتشرشده‌ی خودروهای این سایت ذکر نشده است.
این سامانه را سیستم مدیریت باتری هماهنگ می‌کند؛ برای نمونه، در مشخصات ایرس HM5 و ایرس HM7 «سیستم مدیریت هوشمند باتری با پایش پیوسته‌ی حرارت و جریان» ثبت شده است. در خودروهایی که مدار خنک‌کاری مایع دارند، این مایع دیگر فقط از یک موتور محافظت نمی‌کند و مستقیماً با عمر و توان باتری گره خورده است. اگر خودروی شما چنین مداری دارد، سه نکته را در نظر داشته باشید:
- هر ضدیخی مناسب نیست. این مدار با مایعی که سازنده تعیین کرده پر می‌شود؛ افزودن ضدیخ معمولی یا آب از سر احتیاط بیشتر دردسر می‌سازد.
- افت سطح مایع یعنی نشتی. مدار بسته است و مایع در آن مصرف نمی‌شود؛ سرریز کردن مخزن مشکل را حل نمی‌کند و مدار باید در سرویس بررسی شود.
- هشدار دمایی را نادیده نگیرید. پیام محدودیت توان یا دمای باتری معمولاً یعنی سیستم برای محافظت، خروجی را کم کرده است؛ علت را در عیب‌یابی پیدا کنید.
ترمز در ماشین برقی: لنت کمتر می‌خورد، اما سرویس ترمز حذف نمی‌شود
وقتی در خودروی برقی پدال گاز را رها می‌کنید یا ترمز ملایم می‌گیرید، الکتروموتور در نقش ژنراتور کار می‌کند: خودرو را کُند می‌کند و انرژی حرکتی را به برق تبدیل می‌کند و به باتری برمی‌گرداند. به این سازوکار ترمز احیاکننده می‌گویند (گاهی «ترمز بازیاب» هم نامیده می‌شود). در رانندگی شهری بخش زیادی از کاهش سرعت‌ها همین‌طور انجام می‌شود، پس لنت‌ها معمولاً دیرتر از خودروی بنزینی مشابه تمام می‌شوند. در مشخصات ایرس HM5 بوستر ترمز برقی Bosch iBooster ثبت شده که طبق توضیح صفحه‌ی همین خودرو، سهم ترمز احیاکننده و ترمز مکانیکی را تقسیم می‌کند بدون آنکه حس پدال برای راننده تغییر کند.
اما کم‌کار بودن ترمز مکانیکی به معنای بی‌نیازی از سرویس نیست. سه دلیل:
- روغن ترمز بیشتر با گذر زمان کهنه می‌شود تا با کیلومتر. این روغن به‌تدریج رطوبت هوا را جذب می‌کند و با افزایش رطوبت، نقطه‌ی جوشش آن پایین می‌آید. این روند ربط چندانی به کار لنت ندارد. برای همین در برنامه‌ی سرویس، برخی اقلام با زمان، نه فقط کیلومتر سنجیده می‌شوند و کم‌کار بودن خودرو دلیل عقب انداختن آن‌ها نیست.
- دیسک و کالیپری که کم کار می‌کنند، ممکن است گیر کنند یا زنگ بزنند. لنتی که کمتر روی دیسک می‌کشد، زنگ سطحی را کمتر پاک می‌کند و پین‌های کالیپر هم ممکن است خشک شوند؛ نتیجه، سایش نامتقارن یا صدای ترمز است، حتی با لنت ضخیم.
- در لحظه‌ی بحرانی، ترمز مکانیکی کار اصلی را می‌کند. در ترمز اضطراری و شدید، و همین‌طور وقتی باتری پر یا خیلی سرد است و توان ترمز احیاکننده محدود می‌شود، سهم ترمز مکانیکی بیشتر است.
پس در سرویس خودروی برقی، بازدید ترمز از «ضخامت لنت» فراتر می‌رود: وضعیت سطح دیسک‌ها، روان بودن کالیپرها و کیفیت روغن ترمز هم بررسی می‌شود.
لاستیک و تعلیق: اقلامی که در خودروی برقی پررنگ‌تر می‌شوند
در حالی که موتور و گیربکس از فهرست سرویس کنار می‌روند، لاستیک‌ها جایگاه پررنگ‌تری پیدا می‌کنند. دو دلیل دارد: وزن و گشتاور. باتری کف‌خواب، خودروی برقی را سنگین می‌کند؛ برای نمونه، وزن خالص ID.4 در مشخصات آن ۱۹۴۵ کیلوگرم ثبت شده است. از طرف دیگر، گشتاور الکتروموتور از لحظه‌ی اول فشردن پدال در دسترس است و شتاب‌گیری‌های تند پشت چراغ قرمز، آج را سریع‌تر می‌ساید.
- جابه‌جایی دوره‌ای لاستیک‌ها، اگر سایز لاستیک جلو و عقب یکسان است و دفترچه آن را توصیه می‌کند، به یکنواخت‌شدن سایش کمک می‌کند. در خودروهای دیفرانسیل عقب، که نیرو به چرخ‌های عقب منتقل می‌شود، سایش لاستیک‌های عقب را جداگانه زیر نظر بگیرید.
- فشار باد را طبق برچسب خودرو تنظیم کنید. ID.4 سیستم کنترل فشار باد تایر دارد، اما این سیستم جای بازدید چشمی آج و دیواره‌ی لاستیک را نمی‌گیرد. فشار باد کم، هم سایش و هم مصرف انرژی را بالا می‌برد.
- هنگام تعویض، لاستیک متناسب با وزن خودرو بخرید. شاخص بار و سرعت لاستیک جدید باید با مشخصات سازنده جور باشد.
- تنظیم زوایای چرخ و جلوبندی را بعد از ضربه‌ی محکم به جدول یا چاله بررسی کنید. رینگ‌های بزرگ، مثل رینگ‌های آلومینیومی ۲۰ اینچی ID. UNYX که در مشخصاتش ثبت شده، با لاستیک کم‌ارتفاع‌تر همراه‌اند و در برابر چاله حساس‌ترند.
وزن بیشتر روی کمک‌فنرها، بوش‌ها و قطعات تعلیق هم اثر دارد؛ بازدید سیستم تعلیق در سرویس خودروی برقی دست‌کم به اندازه‌ی خودروی بنزینی اهمیت دارد.
باتری ۱۲ ولت، فیلتر کابین و اقلام مشترک
خودروی برقی کنار باتری بزرگ کششی، یک باتری کم‌ولتاژ ۱۲ ولت هم دارد که رایانه‌ها، قفل‌ها، نمایشگر و کلیدهای اتصال باتری ولتاژ بالا را راه می‌اندازد. وقتی خودرو روشن است یا شارژ می‌شود، یک مبدل داخلی آن را از باتری اصلی شارژ می‌کند، اما در توقف‌های طولانی آرام‌آرام خالی می‌شود و اگر ضعیف یا خالی شود، ممکن است خودرو حتی با باتری کششی پر هم آماده‌ی حرکت نشود. پس تست آن در سرویس جای ثابت دارد. روش شارژ کمکی را فقط از دفترچه بخوانید و به کابل‌های نارنجی‌رنگ دست نزنید؛ نکات زمستانی این باتری را در آماده‌سازی خودرو برای زمستان آورده‌ایم.
بخشی از سرویس هم بین خودروی برقی و بنزینی تقریباً یکسان است:
- فیلتر هوای کابین: هوای ورودی به اتاق را تصفیه می‌کند و با گرد و غبار شهری زودتر از آنچه انتظار دارید پر می‌شود. فیلتر گرفته، جریان هوای کولر و بخاری را ضعیف می‌کند. در مشخصات ایرس HM7 فیلتر تصفیه‌ی هوای کابین با استاندارد PM2.5 ثبت شده؛ ذرات ریز را می‌گیرد، به شرط تعویض به‌موقع.
- مایع شیشه‌شوی، برف‌پاک‌کن، چراغ‌ها و کمربندها: بازدیدهای عمومی ایمنی که به نوع پیشرانه ربطی ندارند؛ در خودروهایی که سنسور باران و دوربین کمک راننده دارند، شیشه و لنز تمیز اهمیت بیشتری هم پیدا می‌کند.
- کولر: در برخی خودروهای برقی در مدیریت حرارتی باتری هم نقش دارد؛ اگر دفترچه‌ی خودروی شما چنین می‌گوید، بازدیدش فقط برای آسایش نیست.
- درگاه و کابل شارژ: قلمی که فقط در خودروی برقی و بردافزا هست. سالم بودن پین‌ها، درپوش درگاه و روکش کابل همراه خودرو را در بازدید ببینید.
- عیب‌یابی رایانه‌ای: در خودروی برقی، بخش مهمی از اطلاعات وضعیت خودرو در حافظه‌ی رایانه‌های آن ثبت می‌شود. خواندن کدهای خطا با دستگاه دیاگ، وضعیت باتری، سامانه‌ی حرارتی و قطعات برقی را روشن می‌کند.
سرویس خودروی بردافزا: این‌جا روغن موتور برمی‌گردد
خودروی بردافزا در سرویس یک تفاوت اساسی با خودروی تمام‌برقی دارد. بردافزا چرخ‌هایش را با الکتروموتور می‌چرخاند، اما یک موتور احتراق داخلی هم دارد که به چرخ‌ها وصل نیست و فقط برق تولید می‌کند. در مشخصات ایرس HM5 و HM7 نوع موتور «الکتریکی با ژنراتور احتراق داخلی (EREV)» ثبت شده است. این ژنراتور یک موتور بنزینی واقعی است: سوخت می‌سوزاند، پیستون و سوپاپ دارد و در نتیجه روغن موتور، فیلتر روغن، فیلتر هوا، شمع، سیستم خنک‌کاری موتور و سیستم سوخت آن هم سرویس لازم دارند. پس برای بردافزا، پاسخ پرسش روغن «بله» است.
در کنار آن، همه‌ی آنچه درباره‌ی خودروی تمام‌برقی گفتیم (مدیریت حرارتی، ترمز احیاکننده، باتری ۱۲ ولت، لاستیک و فیلتر کابین) برای بردافزا هم صدق می‌کند. برای آشنایی دقیق با این ساختار، خودرو بردافزا چیست؟ را بخوانید.
اگر بیشتر برقی رانندگی می‌کنید و ژنراتور کم روشن می‌شود، ممکن است فکر کنید تعویض روغن لازم نیست. همان منطق روغن ترمز این‌جا هم صدق می‌کند: روغنی که کم کار کرده هم کهنه می‌شود، و روشن‌شدن‌های کوتاهی که موتور در آن‌ها به دمای کامل کاری نمی‌رسد، رطوبت را در موتور باقی می‌گذارد. برنامه‌ی سرویس ژنراتور ایرس در مشخصات منتشرشده‌ی سایت ذکر نشده؛ آن را برای تیپ خودروی خود از نمایندگی بپرسید.
سرویس دوره‌ای خودرو برقی، بنزینی و بردافزا در یک جدول
جدول زیر نشان می‌دهد هر قلم سرویس در کدام نوع پیشرانه مطرح است. «بازدید» یعنی بررسی در سرویس؛ تعویض یا تعمیر بر اساس نتیجه‌ی بازدید و طبق دفترچه انجام می‌شود.
| قلم سرویس | بنزینی | تمام‌برقی | بردافزا |
|---|---|---|---|
| روغن موتور و فیلتر روغن | دارد؛ تعویض دوره‌ای | ندارد | دارد؛ برای موتور ژنراتور |
| شمع، فیلتر هوای موتور، فیلتر سوخت | دارد | ندارد | دارد |
| روغن گیربکس / دنده‌ی کاهنده | روغن گیربکس | روان‌کار دنده‌ی کاهنده؛ بازدید یا تعویض | روان‌کار مجموعه‌ی انتقال قدرت |
| مایع خنک‌کننده / مدیریت حرارتی | برای موتور | سامانه‌ی حرارتی باتری و قطعات برقی | موتور ژنراتور و سامانه‌ی حرارتی بخش برقی |
| روغن ترمز | تعویض دوره‌ای | تعویض دوره‌ای | تعویض دوره‌ای |
| لنت و دیسک | سایش معمول | سایش کمتر با ترمز احیاکننده؛ بازدید زنگ‌زدگی و کالیپر | مانند تمام‌برقی |
| لاستیک و تعلیق | بازدید معمول | اهمیت بیشتر به‌خاطر وزن و گشتاور آنی | اهمیت بیشتر به‌خاطر وزن و گشتاور آنی |
| باتری ۱۲ ولت | دارد | دارد؛ برای راه‌اندازی سیستم‌ها | دارد |
| کولر | آسایش کابین | در برخی مدل‌ها در مدیریت حرارتی باتری هم نقش دارد | مانند تمام‌برقی |
| درگاه و کابل شارژ | ندارد | بازدید پین‌ها، درپوش و روکش کابل | بازدید پین‌ها، درپوش و روکش کابل |
| فیلتر کابین و شیشه‌شوی | دارد | دارد | دارد |
| عیب‌یابی رایانه‌ای | مفید | بخش اصلی بازدید باتری و سیستم برقی | بخش اصلی بازدید هر دو سیستم |
نوبت سرویس خودروی برقی و بردافزا
سرویس خودروی برقی و بردافزا را می‌توانید در صفحه‌ی رزرو آنلاین نوبت سرویس و تعمیر ثبت کنید. در فرم رزرو، خدماتی مثل «سرویس دوره‌ای»، «سیستم ترمز»، «سیستم تعلیق و جلوبندی»، «باتری و برق خودرو» و «دیاگ و عیب‌یابی» قابل انتخاب است و «تعویض روغن و فیلتر» هم در فهرست هست؛ برای موتور ژنراتور بردافزا، هنگام ثبت نوبت یا تماس، پوشش این خدمت را برای مدل خود بپرسید. شرح خدمات را هم در صفحه‌ی خدمات خودرو در محل ببینید. در هر حال، نوع پیشرانه (تمام‌برقی یا بردافزا) و کیلومتر فعلی خودرو را دقیق بگویید تا خدمت درست برایتان در نظر گرفته شود.
پرسش‌های متداول
آیا ماشین برقی روغن موتور دارد؟
خیر. خودروی تمام‌برقی مثل ID.4 موتور احتراقی ندارد و تعویض روغن موتور در برنامه‌ی سرویس آن نیست. روان‌کار دنده‌ی کاهنده، روغن ترمز و سامانه‌ی حرارتی همچنان در برنامه‌ی سرویس می‌مانند.
روغن گیربکس ماشین برقی باید عوض شود؟
دنده‌ی کاهنده روغن دنده دارد، اما تعویض آن با فاصله‌ای بسیار بیشتر از روغن موتور انجام می‌شود و در برخی برنامه‌ها فقط بازدید می‌شود؛ برنامه و نوع روغن طبق دفترچه است.
آیا ایرس HM5 و HM7 تعویض روغن موتور می‌خواهند؟
بله. هر دو بردافزا هستند و یک موتور بنزینی در نقش ژنراتور دارند که روغن موتور، فیلتر و سرویس خودش را لازم دارد، حتی اگر بیشتر برقی رانندگی کنید.
لنت ترمز ماشین برقی دیرتر تمام می‌شود؟
معمولاً بله، چون ترمز احیاکننده بخش زیادی از کاهش سرعت را انجام می‌دهد. اما روغن ترمز کهنه می‌شود و دیسک و کالیپر کم‌کار ممکن است زنگ بزنند؛ پس بازدید ترمز می‌ماند.
سرویس دوره‌ای خودرو برقی را هر چند وقت انجام دهیم؟
عدد ثابتی برای همه‌ی خودروها وجود ندارد؛ برنامه‌ی سرویس را دفترچه‌ی راهنمای همان مدل و نمایندگی تعیین می‌کنند.
چرا خودروی برقی با باتری پر روشن نمی‌شود؟
معمولاً به‌خاطر ضعف باتری ۱۲ ولت که رایانه‌ها و کلیدهای اتصال باتری ولتاژ بالا را راه می‌اندازد؛ آن را در سرویس تست کنید و برای شارژ کمکی فقط طبق دفترچه عمل کنید.
اگر درباره‌ی سرویس خودروی برقی یا بردافزای خود، یا برنامه‌ی سرویس مدل مشخصی پرسش دارید، کارشناسان درخشان موتور پارس، نمایندگی رسمی ماموت خودرو با کد ۲۱۰۸، پاسخ‌گو هستند: ۰۲۱-۷۷۱۱۱۰۷۰ یا ۰۹۳۵۴۴۰۱۲۱۲.
دیدگاه‌ها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفر باشید!
ثبت دیدگاه